Құқықтық мемлекетте сот билігінің беделі мен оған деген қоғамдық сенім – әділ сот төрелігін жүзеге асырудың негізгі көрсеткіштерінің бірі. Сотқа деген сенім тек құқықтық нормалармен ғана емес, сонымен қатар сот жүйесінің ашықтығы, әділдігі және қолжетімділігі арқылы қалыптасады.
Сотқа деген сенімді арттырудың негізгі тетіктерінің бірі – сот қызметінің ашықтығы мен жариялылығы. Ашық сот процестері, сот актілерінің интернет-ресурстарда жариялануы, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдары арқылы сот қызметін кеңінен түсіндіру – халықтың сот жүйесіне деген көзқарасын оң бағытта қалыптастырады.
Екінші маңызды фактор – судьялардың кәсібилігі мен тәуелсіздігі. Судьялардың жоғары біліктілігі, заңды терең меңгеруі және шешім қабылдаудағы объективтілігі азаматтардың сенімін арттырады. Сонымен қатар, судьялардың сыртқы ықпалдан тәуелсіз болуы – әділ сот төрелігінің кепілі.
Үшінші тетік – сыбайлас жемқорлыққа қарсы тиімді күрес. Сот жүйесінде сыбайлас жемқорлық фактілерінің болмауы немесе мейлінше аз болуы қоғамның сенімін айтарлықтай арттырады. Бұл ретте ішкі бақылау механизмдері мен тәртіптік жауапкершілік институттары маңызды рөл атқарады.
Төртінші аспект – азаматтарға қолжетімді сот жүйесі. Электрондық сот ісін жүргізу (e-сот), онлайн өтініш беру, сот процестеріне қашықтан қатысу мүмкіндігі – сот қызметінің қолжетімділігін арттырады.
Сотқа деген сенімді арттыру кешенді шараларды талап етеді. Ол тек заңнамалық өзгерістермен шектелмей, институционалдық, мәдени және технологиялық даму арқылы жүзеге асырылады.
Асхат Қайратбекұлы,
Тараз қаласы №2 сотының судьясы
