Сот актілерін орындау – құқықтық мемлекеттің маңызды элементтерінің бірі. Сот шешімі тек қабылданып қана қоймай, міндетті түрде орындалуы тиіс. Егер сот актілері орындалмаса, сот төрелігінің мәні жоғалады. Сондықтан оларды орындаудың құқықтық негіздері ерекше маңызға ие.
- Сот актілерін орындау ұғымы
Сот актілерін орындау – бұл сот шешімдері, үкімдері, қаулылары мен ұйғарымдарын заңда белгіленген тәртіппен жүзеге асыру процесі. Бұл процесс арқылы азаматтардың, ұйымдардың және мемлекеттің бұзылған құқықтары қалпына келтіріледі. - Құқықтық негіздері
Сот актілерін орындаудың құқықтық негіздері бірнеше нормативтік-құқықтық актілермен реттеледі. Олардың негізгілері:
Конституция – сот актілерінің міндеттілігін бекітеді
Азаматтық процестік кодекс – азаматтық істер бойынша шешімдерді орындау тәртібін анықтайды
Қылмыстық процестік кодекс – қылмыстық істер бойынша үкімдердің орындалуын реттейді
Атқарушылық іс жүргізу туралы заң – сот актілерін орындаудың негізгі механизмі
Бұл нормалар сот актілерінің барлық аумақта міндетті екенін және оларды орындаудан жалтаруға жол берілмейтінін көрсетеді. - Атқарушылық іс жүргізу
Сот актілерін орындау арнайы рәсім – атқарушылық іс жүргізу арқылы жүзеге асырылады. Бұл процесті сот орындаушылары жүргізеді.
Атқарушылық іс жүргізудің негізгі кезеңдері:
Атқарушылық құжатты қабылдау
Іс жүргізуді қозғау
Борышкерге талап қою
Мәжбүрлеп орындату шараларын қолдану (мүлікке тыйым салу, есепшоттарды бұғаттау және т.б.) - Сот орындаушыларының рөлі
Сот актілерін орындауда сот орындаушылары басты рөл атқарады. Олар:
Атқарушылық құжаттарды орындайды
Борышкердің мүлкін анықтайды
Мәжбүрлеу шараларын қолданады
Заң талаптарының сақталуын қамтамасыз етеді
Сот орындаушылары мемлекеттік және жеке болуы мүмкін. - Сот актілерін орындамау жауапкершілігі
Сот шешімдерін орындамау заңмен жауапкершілікке әкеледі. Ол:
Әкімшілік жауапкершілік
Қылмыстық жауапкершілік
Айыппұлдар мен санкциялар
Бұл шаралар сот актілерінің міндеттілігін қамтамасыз етуге бағытталған. - Мәселелер мен жетілдіру жолдары
Қазіргі таңда сот актілерін орындауда бірқатар қиындықтар кездеседі:
Борышкерлердің мүлкін жасыруы
Орындау мерзімдерінің ұзақтығы
Сот орындаушыларының жүктемесінің көп болуы
Бұл мәселелерді шешу үшін:
Цифрландыруды дамыту
Электронды атқарушылық жүйелер енгізу
Қадағалауды күшейту қажет
Қорытынды
Сот актілерін орындау – заң үстемдігін қамтамасыз етудің негізгі тетігі. Оның тиімділігі азаматтардың құқықтарының қорғалу деңгейін көрсетеді. Сондықтан бұл саладағы құқықтық негіздерді жетілдіру және орындау механизмдерін нығайту маңызды міндет болып табылады.
Қызылорда облысы, Жалағаш аудандық сот әкімшісінің бас маман-сот приставы М.Алиякбаров
