Сот төрелігін тиімді жүзеге асыруда сот отырысының дұрыс ұйымдастырылуы мен оған алдын ала жүргізілетін дайындықтың маңызы зор. Бұл кезеңдер істің жан-жақты, объективті және уақытылы қаралуын қамтамасыз етеді.
Алдын ала сот отырысына дайындық — істі қарауға бағытталған маңызды процестік кезең. Оның негізгі мақсаты — сот талқылауын созбалаңға салмай, оны нақты әрі нәтижелі өткізуге жағдай жасау.
Бұл кезеңде сот:
• істің сотқа қаралуына кедергі келтіретін мән-жайларды анықтайды;
• тараптардың талаптары мен қарсылықтарын нақтылайды;
• дәлелдемелерді ұсыну тәртібін белгілейді;
• іске қатысушылардың шеңберін айқындайды;
• қажет болған жағдайда сараптама тағайындау немесе қосымша дәлелдемелерді сұрату мәселесін шешеді.
Алдын ала дайындық барысында тараптарға өз құқықтары мен міндеттері түсіндіріліп, істі бітімгершілікпен шешу мүмкіндігі де қарастырылады.
Сот отырысы — істің мәні бойынша қаралатын негізгі кезең. Бұл жерде тараптар өз ұстанымдарын білдіріп, дәлелдемелер ұсынылады, куәлардан жауап алынады, қорытындылар тыңдалады.
Сот отырысы барысында:
• істің барлық мән-жайы жан-жақты зерттеледі;
• тараптардың тең құқықтылығы мен жарыспалылық қағидаты сақталады;
• заң талаптарына сай сот шешімі қабылданады.
Сот отырысының ашық әрі тәртіпке сай өтуі сотқа деген сенімді арттырады және әділ сот төрелігін қамтамасыз етеді.
Алдын ала сот отырысына дайындық пен сот отырысын өткізу — бір-бірімен тығыз байланысты процестер. Дайындық кезеңінің сапалы жүргізілуі сот талқылауының тиімділігін арттырып, азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерінің қорғалуына ықпал етеді.
Б. Т. Туртбаева, Ұлытау облыстық мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының судьясы
