Мемлекеттік тіл – бұл жай ғана қарым-қатынас құралы емес, ол – мемлекеттің рухани тірегі, ұлттық болмыстың айнасы, тәуелсіздіктің нышаны. Әрбір егемен ел үшін мемлекеттік тілдің құқықтық мәртебесі оның саяси тұрақтылығы мен қоғамдық бірлігінің негізі болып саналады. Қазақстан үшін бұл – қазақ тілі.
Қазақстан Республикасының Конституциясы еліміздегі мемлекеттік тілдің мәртебесін айқындап, қазақ тілін мемлекеттік тіл ретінде бекітті. Бұл норма – тарихи әділеттіліктің қалпына келуі, ұлттық құндылықтардың заң жүзінде мойындалуы. Конституцияда көрсетілген бұл ереже қазақ тілінің тек тұрмыстық деңгейде ғана емес, мемлекеттік басқару, заң шығару, сот ісін жүргізу, білім беру және ресми құжат айналымы салаларында толық қолданылуын талап етеді.
Сонымен бірге, Қазақстан Республикасындағы тіл туралы заң мемлекеттік тілдің қолданылу аясын нақтылап, оны дамытудың құқықтық негізін қалыптастырды. Заңда мемлекеттік тілдің қоғам өмірінің барлық саласында басымдыққа ие болуы керектігі атап көрсетілген. Бұл – тілдің жай мәртебе емес, нақты құқықтық құрал екенін білдіреді.
Алайда мемлекеттік тілдің құқықтық мәртебесі тек заң мәтінінде қалмауы тиіс. Оның шынайы күші – күнделікті өмірде, ресми мекемелерде, білім беру жүйесінде, ақпарат кеңістігінде қолданылуымен өлшенеді. Егер мемлекеттік органның есігін ашқан азамат өз тілінде толыққанды қызмет ала алса, бұл – құқықтық мәртебенің жүзеге асқаны. Ал керісінше жағдайда, заң талаптары формалды сипатта қалып қоюы мүмкін.
Мемлекеттік тілдің мәртебесі – жауапкершілік. Бұл жауапкершілік ең алдымен мемлекетке жүктеледі: ол тілді оқытуға жағдай жасап, сапалы білім беруді қамтамасыз етуі тиіс. Сонымен қатар әрбір азамат та мемлекеттік тілді құрметтеп, оны меңгеруге ұмтылуы қажет. Себебі тіл – ортақ құндылық, қоғамды біріктіретін күш.
Бүгінгі таңда жаһандану дәуірінде көптеген тілдер ықпалға ұшырап отыр. Осындай кезеңде мемлекеттік тілдің құқықтық мәртебесін нығайту – ұлттық қауіпсіздіктің де бір бөлігі. Қазақ тілінің мемлекеттік деңгейде дамуы – елдің болашағына салынған инвестиция.
Қорытындылай келе, мемлекеттік тілдің құқықтық мәртебесі – бұл тек заңдық ұғым емес, ол – ұлттық намыс пен тарихи жауапкершіліктің көрінісі. Мемлекеттік тілдің толыққанды жүзеге асуы Қазақстанның құқықтық мемлекет ретінде дамуының маңызды шарты болып қала береді.
Қызылорда қаласының №2 сотының бас маманы М.Бекетова
