Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңдары мемлекет құрудың басты принциптерінің бірі ретінде қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретінде қолданылуын талап етеді. Әрине, бұл талап тек азаматтардың күнделікті өміріне қатысты ғана емес, сонымен бірге мемлекеттік қызметкерлер, соның ішінде судьялар үшін де маңызды болып табылады. Судьяның мемлекеттік тілді меңгеру деңгейі – бұл тек құқық қорғау саласының кәсіби талаптары ғана емес, елдің құқықтық жүйесінің тиімділігі мен мемлекеттік тілдің мәртебесін арттыру мақсатында маңызды аспект болып табылады.
Судьяның мемлекеттік тілдегі біліктілігінің маңызы
Қазіргі таңда сот жүйесінің жұмысында мемлекеттік тілдің қолданылуы, оның ішінде қазақ тілінде жүргізілетін сот ісін жүргізу – еліміздегі құқықтық реформалардың ажырамас бөлігі. Судьялардың қазақ тілін меңгеру деңгейі олардың кәсіби қызметін тиімді әрі сапалы атқаруы үшін маңызды фактор болып табылады. Бұл фактор, ең алдымен, үш негізгі салада өз көрінісін табады:
- Сот шешімдерін шығарудағы дәлдік. Судьяның мемлекеттік тілді толық меңгеруі оның сот шешімдерін қазақ тілінде дұрыс және толық түсінікті етіп жазуына мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде тараптардың, адвокаттар мен заңгерлердің, қоғамның шешімдермен танысуын және олардың түсінігін жақсартады. Қазақ тілінде жүргізілген сот ісі әрбір азаматтың құқығын толық көлемде қорғауға мүмкіндік береді.
- Құқықтық терминологияны дұрыс пайдалану Мемлекеттік тілдің заңдық терминологиясын білу судьяға сот үдерісін дұрыс ұйымдастыруға және заңды терминдердің мағынасын бұрмаламай қолдануға мүмкіндік береді. Құқықтық терминдер мен ұғымдарды дұрыс қолдану — соттың шешімдерінің әділдігі мен сапасын қамтамасыз етудің маңызды аспектісі.
- Қоғамдық сенімділік пен сотқа деген құрмет Қазіргі таңда азаматтардың сот жүйесіне деген сенімі көп жағдайда осы жүйенің ашықтығына және тілдік саясаттың дұрыс жүзеге асырылуына байланысты қалыптасады. Сот ісін қазақ тілінде жүргізу — елдегі көпұлтты қоғам үшін маңызды болып табылады, өйткені бұл әртүрлі этникалық топтардың өз тілінде сот үдерістеріне қатысуына мүмкіндік береді. *Судьяның мемлекеттік тіл меңгеру деңгейі — кәсіби тал
Қазақстанда мемлекеттік тілде іс жүргізу сот жүйесінің талаптарына сай болуы тиіс. Бұл үшін судьялардың қазақ тілін меңгеру деңгейі ерекше маңызды. Судьяларды даярлау жүйесінде қазақ тілінің деңгейін арттыру бойынша қосымша бағдарламалар енгізіліп, оларға құқықтық саладағы қазақ тілінің спецификалық ерекшеліктері мен терминологиясын үйрету қажет.
Судьяның мемлекеттік тілді меңгеру деңгейі құқықтық жүйенің сапасын анықтайтын бірден-бір көрсеткіштердің бірі. Судьялар кәсіби біліктілігін арттыруы тиіс, оның ішінде қазақ тілінде тиімді және заңды шешімдер қабылдауға қабілетті болу да маңызды.
Қазақ тілі мен заңдық мәдениет тығыз байланысты. Егер судья қазақ тілін жетік меңгерсе, бұл оның шешімдерінің дұрыстығын, тұжырымды әрі дәл болуын қамтамасыз етеді. Ал судьяның тілі шеберлігі мен шешімдерінің жоғары сапасы — әділетті сот төрелігінің басты негізі болып табылады.
Проблемалар мен сын-қатерлер
Судьялардың мемлекеттік тілді меңгеру мәселесі бүгінгі күні әлі де өзекті болып отыр. Кейбір судьялардың қазақ тілін жеткілікті дәрежеде білмеуі немесе тілдік кедергілердің болуы сот ісінің сапасына кері әсер етуі мүмкін. Бұл, әсіресе, қазақ тілінде іс жүргізілетін аймақтарда көрініс табады. Сонымен қатар, кейбір заңгерлер мен адвокаттар да мемлекеттік тілді жеткілікті дәрежеде меңгермеген жағдайда, судьялармен тілдік кедергілер туындауы мүмкін.
Қазақ тілін жетік меңгерген судьялар көбінесе үлкен қалалар мен орталық аймақтарда жиі кездеседі, алайда шалғай аудандар мен ауылдық жерлерде бұл мәселе әлі де өзекті болып тұр.
Қорытынды
Судьяның мемлекеттік тіл меңгеру деңгейі — құқықтық жүйенің сапасы мен қоғамның заңға деген сенімін арттырудың маңызды факторы. Судьялар үшін қазақ тілін меңгеру — кәсіби талап және мемлекеттік тілдің мәртебесін нығайтуға бағытталған қадам болып табылады. Бұл процеске мемлекет тарапынан да қолдау көрсетіліп, судьялар мен құқық қорғаушыларға қажетті оқыту мен тілдік дағдыларды дамыту мүмкіндіктері ұсынылуы тиіс. Сондай-ақ, тілдік кедергілерді жою үшін тек судьялар ғана емес, жалпы құқық қорғау жүйесінің барлық қызметкерлері өз тілдік деңгейлерін жетілдіруге міндетті.
С.Дмитриева,
Судья Суда N2 г. Тараз
