Құқықтық мемлекет құрудың басты шарттарының бірі – заң үстемдігін қамтамасыз ету және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау. Бұл бағытта сот жүйесіне жүктелетін жауапкершілік ерекше. Себебі сот – заң талаптарының орындалуын қамтамасыз етіп қана қоймай, азаматтардың әділдікке деген сенімін қалыптастыратын маңызды мемлекеттік институт.
Сот саласында қызмет атқаратын әрбір қызметкер үшін басты міндет – өзіне жүктелген жұмысты сапалы әрі жауапкершілікпен орындау. Сот төрелігін жүзеге асыруға байланысты әрбір процессуалдық әрекеттің артында адамның тағдыры, оның құқығы мен заңды мүддесі тұрғанын түсіну маңызды.
Әділ сот ұғымы, ең алдымен, заң талаптарын мүлтіксіз сақтаумен байланысты. Сотқа жүгінген әрбір азамат өзінің мәселесіне объективті баға беріліп, құқықтары заң аясында қорғалатынына сенімді болуы тиіс. Осы тұрғыдан алғанда, сот қызметінің ашықтығы, қолжетімділігі және заңдылығы – қоғамның сот жүйесіне деген сенімін арттыратын негізгі факторлар.
Қылмыстық сот ісін жүргізу барысында адам құқықтарын қорғаудың маңызы одан әрі арта түседі. Әсіресе сотқа дейінгі кезеңде азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын шектеуге қатысты мәселелерді заң шеңберінде қарау сот бақылауының маңыздылығын көрсетеді. Мұндай жағдайда заңдылық пен адам құқықтарының сақталуын қамтамасыз ету – сот жүйесінің негізгі міндеттерінің бірі.
Сот жұмысының нәтижелі болуы тек судьяның қызметіне ғана байланысты емес. Сот отырысының хатшылары, мамандар және өзге де сот қызметкерлері сот процесінің ұйымдастырылуына, құжаттардың дұрыс рәсімделуіне, процеске қатысушылардың уақытылы хабардар етілуіне және сот жұмысының үздіксіз жүргізілуіне өз үлесін қосады.
Сот қызметкері үшін кәсіби біліммен қатар, жауапкершілік, әдептілік, ұқыптылық және азаматтарға құрметпен қарау маңызды. Өйткені сотқа келген азаматтың сот жүйесі туралы алғашқы түсінігі көбіне сот қызметкерлерімен қарым-қатынасы арқылы қалыптасады. Сондықтан әрбір қызметкер өз міндетін адал атқара отырып, сот жүйесінің беделіне де үлес қосады.
Қазіргі таңда сот жүйесін жаңғырту, цифрлық технологияларды енгізу, сот төрелігінің ашықтығы мен қолжетімділігін арттыру бағытында бірқатар жұмыстар жүргізілуде. Бұл өзгерістердің барлығы азаматтардың сотқа жүгіну мүмкіндігін жеңілдетіп, сот қызметінің тиімділігін арттыруға бағытталған.
Менің ойымша, әділ сот – тек заң талаптарының орындалуы ғана емес, ол – әрбір адамның құқығына құрметпен қарау, істің мән-жайын жан-жақты бағалау және заң аясында әділ шешім қабылдауға ұмтылу. Сот жүйесінде қызмет атқаратын әрбір маман осы жауапкершілікті сезінуі қажет.
Қорытындылай келе, әділ сот – құқықтық мемлекеттің берік негізі. Сот жүйесіне деген сенім әрбір сот отырысынан, әрбір қабылданған шешімнен және әрбір азаматпен жасалған қарым-қатынастан қалыптасады. Сондықтан сот қызметкерлерінің кәсібилігі мен жауапкершілігі, заңдылық пен адам құқықтарын сақтау – әділ сот төрелігін қамтамасыз етудің маңызды кепілі.
Заң үстемдігі орныққан, сот төрелігіне сенім қалыптасқан қоғамның болашағы да берік болады.
Ақтау қаласының мамандандырылған тергеу сот әкімшісі басшысының орынбасары Феруза Жубаева
