Даркнет әлі де бар және ақпаратпен жасырын алмасуға арналған алаң ретінде пайдаланылып келеді. Алайда бұрын жабық анонимді желілермен байланысты болған белсенділіктің бір бөлігі бүгінде қолжетімді платформаларға ауысқан. Интернетке тараған деректер мен заңсыз қызметтер туралы ұсыныстарды форумдардан, Telegram-арналардан және боттардан кездестіруге болады. Киберқылмыстың қалай өзгеріп жатқаны және пайдаланушылардың өз деректеріне неге мұқият қарау керегі туралы BAQ.KZ тілшісіне QazTech альянсының ақпараттық қауіпсіздік комитетінің тең төрағасы Евгений Питолин айтып берді.
Сарапшының пікірінше, даркнет жойылып кетті деп айта алмаймыз. Дегенмен бүгінде заңсыз таратылатын ақпаратты алу үшін қаскөйлерге анонимді желілерді пайдалану әрдайым қажет емес.
Шын мәнінде, әртүрлі форумдарда ешкім жасырынуға тырыспайды. Қазір даркнетке қатысты үрдіс біртіндеп өткеннің еншісіне айналып барады. Ол адамдардың өте тар тобына ғана қажет болып қалды. Бұрын даркнетте жасалған әрекеттердің көпшілігі бүгінде ашық кеңістікке шықты. Енді сізге даркнет қажет емес. Сіз Telegram-нан он шақты арна немесе бот таба аласыз. Ол жерден қандай да бір деректердің таралып кеткен нұсқаларын жүктеп алуға немесе шартты түрде айтқанда, киберқылмыскерді табуға болады. Ол қажетті деректерді сізге қуана ұсынады. Киберқылмыс «бутик» форматына көшті, – деді Евгений Питолин.
Осылайша, сарапшының айтуынша, таралып кеткен деректерді іздеу және заңсыз қызметтерге жүгіну енді арнайы анонимді желілермен ғана шектелмейді. Мұндай белсенділіктің бір бөлігі күнделікті қолданылатын интернет-платформалар мен мессенджерлерге ауысқан.
Жасанды интеллектіге қандай деректерді ойланбастан беруге болмайды?
Питолин пайдаланушылардың цифрлық әдеттеріне де ерекше назар аударады. Техникалық қорғаныс құралдары қолданылғанның өзінде, адам құпия ақпаратты бөгде сервистерге өз еркімен жіберсе, қауіп толық жойылмайды.
Бұл, соның ішінде, құжаттар мен басқа да ақпаратты талдау үшін жиі қолданылып жүрген нейрожелілерге қатысты.
Адамдар нейрожелілерге банк шоттарының көшірмелерін немесе медициналық талдау нәтижелерін жиі жүктейді. Содан кейін мұндай деректер құпия болғанына қарамастан, олардан «аналитикалық қорытынды» жасауды сұрайды. Бұл жағдай сіз балконға шығып, жеке ақпаратыңызды мегафон арқылы өтіп бара жатқан адамдарға оқып бергенмен бірдей, – деп атап өтті сарапшы.
Питолин бұл салыстыруды пайдаланушыларға ескерту ретінде келтіреді. Оның пікірінше, құжаттарды бөгде цифрлық сервистерге жүктемес бұрын, олардың ішінде қандай ақпарат бар екенін және тапсырманы орындау үшін бұл деректерді шынымен берудің қажет-қажет еместігін ескеру керек.
Жеке басына қатысты, қаржылық және медициналық мәліметтер қамтылған құжаттарға ерекше мұқият болған жөн.
Цифрлық деректерді бақылау неге маңызды?
Питолиннің айтуынша, заманауи нейрожелі сервистері оларды әзірлейтін компаниялардың инфрақұрылымында жұмыс істейді. Сондықтан пайдаланушылар берілетін ақпаратты өңдеу мен сақтауға байланысты тәуекелдерді ескеруі қажет.
Сарапшы жасанды интеллектінің кеңінен таралуына қарай жеке деректерді қорғау мәселесі барған сайын өзекті бола түседі деп есептейді.
Бүгінде бүкіл әлемде деректердің өте көп таралып кеткен жағдайы тіркеліп отыр. Болашақта жеке ақпаратты ұрлауға байланысты оқиғалар көбейеді деп ойлаймын. Сондықтан адамдар өз деректерін нейрожелілерге бермес бұрын немесе әлеуметтік желілердегі аккаунттарында жарияламас бұрын ойланғаны жөн, – деді сарапшы.
Сонымен бірге жеке деректерді қорғау тек пайдаланушының әрекетіне байланысты емес. Мұндай ақпаратты жинайтын, сақтайтын және өңдейтін ұйымдар да оның қауіпсіздігіне жауапты. Дегенмен цифрлық қауіпсіздіктің негізгі ережелерін сақтау адамға қосымша тәуекелдерді азайтуға мүмкіндік береді.
Бұған дейін OpenAI компаниясы өзінің жасанды интеллект жүйелерінің жұмысында болған алты ерекше жағдай туралы хабарлағанын жазған едік. Жекелеген жағдайларда модельдер өз қателерін жасыруға тырысқан, жетіспейтін деректерді ойдан шығарған және пайдаланушының рұқсатынсыз әрекеттер жасаған. Компания мұндай мінез-құлықты зерттеп жатыр. Бұл зерттеулер жасанды интеллектінің қандай жағдайларда адам күткендей әрекет етпейтінін түсінуге бағытталған.
