Қазақстан Сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексінде (CPI) 96-орынға ие болды.
Transparency International ұйымы жыл сайын жариялайтын Сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексінің (CPI) соңғы зерттеуі бойынша Қазақстан әлемде 96-орынды иеленді. Еліміз 100-ден 38 балл жинады, бұл мемлекеттік сектордағы жемқорлықты қабылдау деңгейін көрсетеді. Толығырақ BAQ.KZ тілшісінің материалында.
Индекс нені көрсетеді?
Сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексі — жария сектордағы жемқорлық деңгейін бағалайтын негізгі халықаралық көрсеткіштердің бірі. Ол сарапшылар мен бизнес өкілдерінің бағалауы негізінде қалыптасады және 180-нен астам елді қамтиды. Шкала 0-ден 100-ге дейін өзгереді, мұндағы нөл — жемқорлықтың ең жоғары деңгейін, ал 100 — ең төменгі (минималды) деңгейін білдіреді.
2025 жылы зерттеуге 182 ел кірді. Рейтингтің көшбасшылары ретінде дәстүрлі түрде институты мықты дамыған мемлекеттер қалып отыр, ал әлем елдерінің басым бөлігі жаһандық орташа деңгейден төмен көрсеткіштерді көрсетуде.
Қазақстанның позициясы
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреспен және басқарудың ашықтығын ілгерілетумен айналысатын Transparency International халықаралық үкіметтік емес ұйымының соңғы мәліметтеріне сәйкес, Қазақстан 38 балл алып, 96-орынға тұрақтады. Бұл көрсеткіш 40 балл болған өткен жылғы нәтижемен салыстырғанда екі балға төмен.
Осылайша, ел жаһандық рейтингтің орта тұсында орналасқан. Сонымен қатар, 50 балдан төмен көрсеткіш, әдетте, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл саласында күрделі мәселелердің бар екенін көрсетеді.
Соңғы жылдардағы динамика
Жалпы алғанда, соңғы онжылдықта Қазақстан көрсеткіштердің біртіндеп өскенін байқатты. Егер 2010 жылдардың ортасында индекс 28-31 балл деңгейінде болса, 2023-2024 жылдарға қарай ол 39-40-қа дейін көтерілді.
Алайда соңғы есепте көрсеткіштің аздап төмендегені тіркелді, бұл прогрестің тоқырауын немесе баяулағанын білдіреді. Мұндай динамика тек Қазақстанға ғана емес, Шығыс Еуропа мен Орталық Азия өңіріндегі көптеген елдерге де тән.
Өңірлік көрсеткіш
Шығыс Еуропа мен Орталық Азия аймағында Қазақстан елдердің орта тобында. Аймақтағы бірқатар мемлекеттерде көрсеткіштер әлі де төмен, бұл институттар мен заң үстемдігіне қатысты мәселелерге байланысты. Дегенмен, соңғы жылдары жоғары қарай айтарлықтай серпіліс байқалмай отыр.
Сарапшылар индекстің тұрақты өсуі мемлекеттік институттардың сапасына, ашықтық деңгейіне және сыбайлас жемқорлыққа қарсы механизмдердің тәуелсіздігіне тікелей байланысты екенін атап өтуде.
Индекстің шектеулері
СPI жемқорлықтың нақты деңгейін емес, оны қабылдау деңгейін көрсететінін ескеру маңызды. Индекс сарапшылық бағалаулар мен іскерлік ортаға негізделген, сондықтан ол жемқорлықтың барлық түрлерін және жергілікті ерекшеліктерді толық қамтымауы мүмкін.
Соған қарамастан, ол инвесторлар, халықаралық ұйымдар мен сарапшылар үшін елдегі институционалдық ортаны бағалау кезіндегі негізгі бағдарлардың бірі болып қала береді.
Қорытындылай келе, Қазақстан Сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексінің әлемдік рейтингінде орташа позициясын сақтап тұр. Көрсеткіштердің ұзақ мерзімді өсіміне қарамастан, соңғы мәліметтер прогрестің баяулағанын айғақтайды.
Жаһандық тұрғыдан алғанда, бұл ортақ үрдісті білдіреді: сыбайлас жемқорлықпен күрес — көптеген ел үшін күрделі міндет, ал тұрақты өзгерістер жүйелі реформалар мен институттарды нығайтуды талап етеді.