Атаулы әлеуметтік көмек (АӘК) Қазақстандағы аз қамтылған отбасыларды мемлекеттік қолдаудың негізгі тетіктерінің бірі болып қала береді. 2026 жылдың басынан бері бұл төлемді 30,3 мың отбасының 163,3 мың мүшесі алды. Осы мақсатқа республикалық бюджеттен 62,7 млрд теңге қарастырылған. Сонымен қатар елде мұқтаждықты бағалау қағидалары жаңартылып, әлеуметтік қолдау жүйесі цифрлық әрі нақты бағытталған сипатқа ие болуда. АӘК-ті кімдер ала алады, оны қалай рәсімдеуге болады және 2026 жылы қандай өзгерістер күшіне енді – BAQ.KZ тілшісінің шолуында.
Атаулы әлеуметтік көмек дегеніміз не?
Атаулы әлеуметтік көмек – жан басына шаққандағы орташа табысы өңірде белгіленген кедейлік шегінен төмен отбасылар мен азаматтарға берілетін ақшалай төлем. Бағдарламаның негізгі мақсаты – аз қамтылған азаматтарға қаржылай қолдау көрсетіп қана қоймай, оларды жұмыспен қамту, кәсіби оқыту және басқа да еңбекке ынталандыру шаралары арқылы қиын өмірлік жағдайдан шығуына көмектесу.
АӘК әр тоқсан сайын тағайындалады. Оның мөлшері отбасы құрамына, табыс деңгейіне және өңірдегі кедейлік шегіне қарай жеке есептеледі.
АӘК-ті кімдер ала алады?
Атаулы әлеуметтік көмекті алуға:
- Қазақстан Республикасының азаматтары;
- қандастар;
- босқындар;
- елде тұрақты тұратын шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар құқылы.
Басты талап – отбасының жан басына шаққандағы орташа табысы белгіленген кедейлік шегінен төмен болуы тиіс. Есептеу кезінде отбасының барлық мүшелерінің жиынтық табысы ескеріледі.
Еңбекке қабілетті отбасы мүшелері үшін АӘК алу, әдетте, жұмыспен қамту шараларына қатысумен байланысты. Олар жұмысқа орналасу, кәсіби оқудан өту, қоғамдық жұмыстарға қатысу немесе жеке кәсіп ашу бағытындағы бағдарламаларға тартылуы тиіс. Объективті себептермен еңбек ете алмайтын азаматтардың жекелеген санаттарына бұл талап қолданылмайды.
Қандай төлемдер қарастырылған?
Атаулы әлеуметтік көмектен бөлек, аз қамтылған отбасыларға қосымша қолдау көрсетіледі.
Атап айтқанда, 1 жастан 6 жасқа дейінгі (қоса алғанда) аз қамтылған отбасылардың әрбір баласына ай сайын 1,5 айлық есептік көрсеткіш (АЕК) мөлшерінде қосымша төлем беріледі. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметінше, 2026 жылғы 1 наурыздағы жағдай бойынша бұл төлемді 50,1 мыңнан астам бала алған. Оған 618,1 млн теңге жұмсалған.
Сонымен қатар мемлекет:
- жұмысқа орналасуға жәрдемдеседі;
- кәсіби оқытуды ұйымдастырады;
- жеке кәсіп ашуға гранттар береді;
- әлеуметтік бейімдеу мен жұмыспен қамтудың өзге де шараларын ұсынады.
АӘК-ті қалай рәсімдеуге болады?
Өтінішті бірнеше тәсілмен беруге болады:
- электрондық үкімет порталы арқылы;
- мансап орталықтарында;
- ауылдық округ әкімдіктері арқылы;
- халықты жұмыспен қамту бөлімдерінде.
Өтініш беру кезінде жеке куәлік қажет. Онлайн өтініш берген жағдайда электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ) болуы міндетті.
2026 жылы қандай өзгерістер енгізілді?
2026 жылдың шілде айында Қазақстанда отбасының мұқтаждық деңгейін дәлірек анықтауға бағытталған өзгерістер күшіне енді.
Енді материалдық жағдайды бағалау кезінде тек табыс қана емес, сонымен бірге:
- несиелік жүктеме;
- тұрғын үйдің болуы;
- жеке қосалқы шаруашылық;
- әл-ауқатты сипаттайтын өзге де көрсеткіштер ескеріледі.
Бұдан бөлек, мұқтаждық деңгейін анықтау кезінде қолданылатын балдық бағалау жүйесі жаңартылды, сондай-ақ комиссия шешіміне әкімшілік тәртіппен шағымдану мүмкіндігі заң жүзінде бекітілді.
Өзгерістерді әзірлеушілердің пікірінше, бұл әлеуметтік көмекті тағайындау тетігін әділ етіп, мемлекеттік қолдауды шынымен мұқтаж азаматтарға бағыттауға мүмкіндік береді.
Қанша адам көмек алып жатыр?
2026 жылғы 1 наурыздағы жағдай бойынша:
- АӘК 163,3 мың адамға тағайындалды;
- олар 30,3 мың отбасының мүшелері;
- төленген қаражаттың жалпы көлемі 5,2 млрд теңгені құрады.
Ал 2026 жылға республикалық бюджеттен бұл бағдарламаны іске асыруға 62,7 млрд теңге бөлінген.
Неге назар аудару керек?
Сарапшылар азаматтарға АӘК тағайындау қағидаларындағы өзгерістерді мұқият қадағалап отыруға кеңес береді. Соңғы жылдары әлеуметтік қолдау жүйесі отбасының әл-ауқатын кешенді бағалауға көшіп келеді. Сонымен қатар өтініштерді қарау рәсімдерінің басым бөлігі мемлекеттік ақпараттық жүйелер мен Цифрлық отбасы картасының деректерін пайдалану арқылы цифрлық форматқа ауыстырылған. Бұл өтініштерді қарау мерзімін қысқартып, әлеуметтік көмектің нақты мұқтаж жандарға көрсетілуін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
