Қазақстанда еңбек шарттарын есепке алудың бірыңғай жүйесіне (ЕШЕАБЖ) қатысты талаптар күшейтілді. Бұл туралы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитеті BAQ.KZ редакциясының сауалына берген ресми жауабында түсіндірді.
Еңбек шарттарын цифрландыру қалай енгізілді
Мемлекет басшысының 2018 жылғы 10 қаңтардағы “Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы жаңа мүмкіндіктер” атты Жолдауын іске асыру мақсатында еңбек шарттарын электронды форматқа көшіру бойынша өзгерістер енгізілген.
Осыған байланысты Министрлік бірқатар түзету әзірлеп, олар 2020 жылғы 4 мамырда Еңбек кодексіне енгізілді.
Енгізілген нормаларға сәйкес, жұмыс берушілерге қызметкермен еңбек шартын жасасу, тоқтату және оған енгізілетін өзгерістер туралы мәліметтерді ЕШЕАБЖ-ға енгізу міндеті жүктеледі.
Бұл талап Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі нормаларында нақты көрсетілген.
Жұмыс берушілер қандай мәлімет енгізуі тиіс
Еңбек кодексінің талаптарына сәйкес жұмыс беруші:
– еңбек шартын жасасу және тоқтату;
– шартқа енгізілген өзгерістер;
– демалыстар туралы мәліметтер;
– қызметкерге қатысты негізгі деректерді
уәкілетті орган айқындаған тәртіппен ЕШЕАБЖ жүйесіне енгізуге міндетті.
Электронды еңбек шарты (E-hr) — дәстүрлі қағаз нұсқаның қосымша форматы.
Жүйенің негізгі артықшылықтары
ЕШЕАБЖ жүйесін енгізудің бірнеше маңызды артықшылығы бар:
– жұмысқа орналасу процесін жеңілдетеді;
– қағаз құжаттарды жинау қажеттілігін азайтады;
– қызметкерді әлеуметтік тәуекелдерден қорғайды;
– жұмыс берушінің міндеттемелерін нақты бекітеді.
2026 жылдан бастап айыппұл салынады
2026 жылғы 12 наурыздан бастап жұмыс берушілер үшін жауапкершілік күшейтіледі.
Егер еңбек шарттары туралы мәліметтер жүйеге:
– уақытында енгізілмесе;
– толық енгізілмесе;
– қате енгізілсе,
онда жұмыс берушілер әкімшілік жауапкершілікке тартылады.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекс 98-бабына сәйкес, айыппұл мөлшері 60 АЕК-тен 150 АЕК-ке дейін болуы мүмкін.
Қызметкерлер не істеуі керек?
Егер жұмыс беруші еңбек шарты туралы мәліметтерді енгізбесе немесе кешіктірсе, қызметкер аумақтық еңбек инспекциясына шағымдана алады.
Маңыздысы: жүйеге еңбек кітапшасы емес, тек еңбек шарттары және оған енгізілген өзгерістер туралы мәліметтер енгізіледі.
Мәліметтерді енгізу тәртібі
Еңбек шарттары туралы мәліметтерді енгізу қағидалары министрдің 2020 жылғы 3 қыркүйектегі №353 бұйрығымен бекітілген.
Оған сәйкес:
– жаңа еңбек шарты 5 жұмыс күні ішінде жүйеге енгізіледі;
– алдымен еңбек шарты қағаз түрінде жасалуы тиіс;
– бұрын жасалған шарттар да кезең-кезеңімен енгізіледі.
Атап айтқанда:
– 2000 адамға дейінгі ұйымдар – 1 жыл ішінде;
– 2000-нан астам қызметкері бар ұйымдар – 2 жыл ішінде енгізуі тиіс.
Жүйеге 2020 жылға дейін (тіпті 1998 жылға дейін жасалған) еңбек шарттары да енгізіледі.
Қателерді түзету тәртібі
Егер жүйеде қате анықталса, жұмыс беруші 30 жұмыс күні ішінде:
– деректерді түзетуі;
– немесе қате енгізілген мәліметтерді жоюы тиіс.
Қызметкерлер енгізілген мәліметтерді eGov порталындағы жеке кабинеті арқылы тексере алады.
Еңбек кітапшалары цифрландырылмайды
Қолданыстағы заңнамаға сәйкес, еңбек кітапшалары қағаз түрінде жүргізіледі.
Олар қызметкердің еңбек қызметі туралы мәліметтерді қамтитын құжат және:
– «Жұмысы туралы мәліметтер»;
– «Марапаттаулар мен көтермелеулер» бөлімдерінен тұрады.
Еңбек кітапшаларын электронды форматқа көшіру қазіргі уақытта қарастырылмаған және жоспарланбаған.
Еңбек өтілін қандай құжаттар растайды
Еңбек кодексінің 35-бабына сәйкес, қызметкердің еңбек қызметін растайтын құжаттар мыналар болуы мүмкін:
– еңбек кітапшасы;
– еңбек шарты;
– жұмыс берушінің актілерінен үзінді;
– жалақы ведомосы;
– қызметтік тізім;
– зейнетақы қорынан үзінді;
– әлеуметтік аударымдар туралы мәлімет;
– архивтік анықтама;
– сот шешімі және басқа да құжаттар.
Яғни еңбек кітапшасы болмаса да, қызметкердің еңбек өтілін басқа құжаттар арқылы растауға болады.
Еңбек шарттарын цифрландыру жүйесі еңбек қатынастарын ашық әрі тиімді етуге бағытталған. Алайда жаңа талаптар жұмыс берушілерге қосымша жауапкершілік жүктейді және белгіленген нормаларды сақтамаған жағдайда айыппұл қарастырылған.