Судья мінбері | Судебная система

Жемқорлықпен күрес тоқтамайды

Сыйбайлас жемқорлықпен күрес мәселесі бүгінде көптеген елдер үшін өзекті мәселеге айналып отыр. Олар сыбайлас жемқорлықтың алдын алу үшін түрлі кешенді жұмыстар жүргізіп, жыл өткен сайын жегі құртпен күресті күшейте түсуде.  Бұл мәселеден Қазақстан Республикасы да шет қалмаған. Тәуелсіз елдер достастығына кіретін мемлекеттер арасында жемқорлыққа қарсы алғашқы заң қабылдаған Қазақстанның жемқорларға тағайындаған жазасы да қатаң.

Мәселен еліміздің Қылмыстық Кодексінде пара алғандарға 3 жылдан 15 жылға дейін жаза белгіленген. Пара алғандарға сыйақаның 50-80 еселенген сомасын қайтару талап етіледі. Сонымен қатар, заң бұзғандар өмір бойы мемлекеттік қызмет атқара алмайды. Пара алған да, пара берген де, парақорлыққа делдал болған да жазасыз қалмайтын елімізде сыбайластық түбірімен жойылды деп айту әлі ертерек. Қарапайым мемлекеттік қызметкерден бастап, министрлердің өзінің заң алдында жауап беріп жатуы заң алдында бәріміздің тең екенімізді тағы бір айғақтайды. Және де қандай қызмет атқарғанына қарамастан олардың қатаң жазаға тартылып жатуы еліміздің жемқорлықпен ымырасыз күресті күшейткенін көрсетеді.

Дегенмен, белгілі бір тұлғалардың тұтылып, жазаға тартылуы сыбайлас жемқорлыққа қатысты істердің түпкі нәтижеге жеткенін көрсетпейді. Өйткені, жемқорлар бар, және дүниеге, ақшаға қызығушылық болған жерде бұл қылмыс жалғаса береді. Ал, оны түбегейлі жою үшін әуелі сананы өзгерткен дұрыс. Олай дейтініміз, жемқорлыққа ең жоғары жазаға тағайындаған бір ел болса, ол – Қытай. Мұнда сыбайластыққа жол бергендер өлім жазасына кесіледі. Бірақ, жазаның қаталдығының өзі Қытайдағы жемқорлыққа тыйым сала алмауда. Жыл сайын өлім жазасына кесілгендердің бары заңды қатайту арқылы  қылмысты тежеуге болмайтынын көрсетеді.

Мемлекеттік қызметтің беделіне нұқсан келтіріп, қазына қаржысын қол салушыларға тосқауыл қоюда Сингапур, Швеция, Нидерланды, Австралия елдерінің шоқтығы биік. Бұл елдер сыбайлас жемқорлық индексі бойынша төменгі нәтижеге ие. Енді осы елдердің тәжірибесіне зер салсақ, мұнда ең алдымен мектептен бастап қылмыстылыққа қарсы сана қалыптастыру сабақтары жүргізіледі. Мемлекеттік қызметтің мәртебесін көтеру, мерейін өсіру, беделін арттыру жұмыстары да баста назарда. Себебі, әрбір бала мектеп партасынан бастап мемлекеттік қызметтің ең қадірлі, ең жауапты орын екенін, олар халықтың қызметшісі екенін ұғынып өсуі керек. Бұл елдердің мемлекеттік қызметшілеріне төленетін жалақы көлемі де басқа елдермен салыстырғанда жоғары. Яғни, санасы ашкөздікпен уланбаған, айлығы қамсыз өміріне жететін қызметкердің көлденең табыс табуға ұмтылмайтыны түсінікті. Оларға маңыздысы – халыққа адал, сапалы қызмет көрсету болып қалады.

Бүгінгідей технологияның қарыштап дамыған заманында заңсыз әрекет жасаған адамды анықтау немесе оның әрекетін әшкерелеу соншалықты қиын емес. Біздің елімізде жаңа технологияны қолдану арқылы ашықтықты қамтамасыз етудің бастапқы алғышарттары жасалған. Ендігі кезекте жемқорлыққа қарсы иммунитетті мектеп жасынан бастап қалыптастыруға, мемлекет қызметтің имиджін көтеруге күш салған жөн. Сонда ғана жазасыз-ақ жемқорлыққа күшті тосқауыл қоюға болады. Осы орайда елімізде жемқорлықпен күрес тоқтамай, оны түбірімен жойғанға дейін жалғаса беретіні мемлекетіміздің негізгі ұстанымы болып отырғанын айта кету керекпіз.

Боранов Толенды, Алматы қаласы Әуезов аудандық №2 сотының судьясы

 

Комментарий