Қоғам | Общество

Мүгедек баққан аналар бар игіліктен бас тартуға мәжбүр

БАЛА – АДАМНЫҢ БАУЫР ЕТІ. «АТАДАН ПҰЛ ҚАЛҒАНША, ҰЛ ҚАЛСЫН» ДЕЙТІН ҚАЗАҚ ҮШІН БАЛА ЕЛ МҰРАТЫН ЖАЛҒАСТЫРЫП, ІСІН АЛҒА АПАРУШЫ. СОНДЫҚТАН БАЛАНЫҢ ДҮНИЕГЕ САУ БОЛЫП КЕЛІП, ТЕҢ ҚҰРБЫСЫНЫҢ АЛДЫ БОЛҒАНЫ – ЕҢ ҮЛКЕН ТІЛЕК, АСҚАҚ АРМАН. АМАЛ НЕ, ШЫР ЕТІП ДҮНИЕ ЕСІГІН АШҚАН СӘТТЕ АТА-АНАСЫНА ОСЫНДАЙ ҮЛКЕН ҮМІТ СЫЙЛАҒАН БАЛАЛАРДЫҢ БӘРІ ӘУЛЕТКЕ ҚУАНЫШ ӘКЕЛЕ БЕРМЕЙДІ. ӨМІРГЕ ЖАЗЫЛМАС СЫРҚАТ ЖАМАП КЕЛІП, ОТБАСЫНЫҢ ҚАЙҒЫСЫНА АЙНАЛАТЫН БАЛАЛАР ДА АЗ ЕМЕС. МҰНДАЙ ҚАСЫРЕТТІҢ САЛМАҒЫН БАЛАСЫ СЫРҚАТ АТА-АНА ҒАНА ТҮСІНЕР.

Тұрмыстың ауырлығы, қоршаған ортаның ластануы, азық-түлік сапасының нашарлығы жарымжан балалардың дүниеге келуінің негізгі себебі болып отыр. Елімізде қанша ата-ананың мүгедек бала тауқыметімен бетпе-бет өмір сүріп жатқаны жуырда Парламент Сенатында өткен мүгедек балаларды әлеуметтік қорғау мәселелеріне арналған дөңгелек үстелде айтылған еді. Жиында сөз алған еліміздің Еңбек және әлеуметтік қорғау вице-министрі Светлана Жақыпованың айтуынша, бүгінде Қазақстанда 680 мың мүмкіндігі
шектеулі адам болса, оның 87 мыңы 18 жасқа дейінгі балалар екен. Бұл еліміздегі балалардың 1,5 пайызы. Өкінішке қарай, бұл көрсеткіш жылдан жылға артып бара жатыр. Тек соңғы жеті жылдың ішінде мүгедек балалар қатары екі пайызға өсіпті және олардың дені ем
қонуы қиын туабітті мүгедектер. Жүйке жүйесі ауыратындар, ауытқушылық пен психикалық бұзылушылығы бар жазылмас дертке ұшыраған балалар бар лық мүгедек балалардың 72,8 пайызын құрайды. Сырқатты анықтау, емдеу әлеуметтік маңызды дерттерді, жарақаттарды
оңалту әдістерінің жетілдірілгеніне, тұрақты түрде скрингтер өткізілетініне қарамастан балалар арасында бірінші топтағы мүгедектікке шығу азаяр емес.Вице-министрдің айтуынша, мүгедек балаларды әлеуметтік қорғау біздің еліміздің мемлекеттік отбасы саясатының ажырамас бір бөлшегі. Оның тиімділігі қашанда осы кішкентай азаматтардың қоғамның барлық саласына қатысуымен өлшенеді. Сондықтан, оларды әлеуметтік қолдау шаралары
белгілі деңгейде жүзеге асырылып отыр. Ағымдағы жылдың шілде айынан бастап, Елбасының тапсырмасына сәйкес, әлеуметтік өтемақылар отыз пайызға өсірілмек. Мүгедек балалардың 14,6 пайызы өздеріне қолайлы үй жағдайында оқиды. Олардың білім
алуы үшін қажет заттар шығыны жергілікті бюджет есебінен өтеледі. Былтыр оның көлемі 69  миллион теңге көлемінде болды. Балаларды оңалту шараларына да мүмкіндігінше өтемақы жасалуда. 2018 жылы осындай шаралардың 66 пайызын жүзеге асыруға мүмкіндік туды. Жуырда технология әлемінің тез жаңаруын ескере отырып, оларға қажет жабдықтар тізімі қайта жасалды. Бұл ескірген плеер мен телефондар орнына заманауи ноутбук, смартфондар ұсынуға мүмкіндік берді. Оңалту шараларына қажет қаражатпен толықтай қамтамасыз ету бюджеттің мүмкіндігіне сай кезең-кезеңімен жүзеге асуда. Медициналық оңалтудың осы желісін дамыту үшін аймақтық оңалту орталықтарын салу жоспары бар. 2020 жылдың қаңтарынан бастап енгізілетін міндетті медициналық сақтандыру есебінен оңалту қызметін қаржыландыру 2,7 есе артпақ. Мүгедек балалармен толыққанды жұмыс жүргізіп, оларды қоғам өмірінің барлық саласына тартуды қамтамасыз ету үшін әлі де біраз шара керек. Қазіргі таңда құзырлы орындар керектінің бәрін арнайы жасалған Ұлттық жоспарда түзіп, қажет
қаржы көлемін анықтапты. Ол аз да емес, көп те емес 34 млрд теңге. Бүгінде бұл сұраныс құзырлы министрлік тарапынан зерделеніп, келісілуде. Мүгедектерге қатысты шешімін күткен мәселелердің аз еместігін Денсаулық сақтау вице-министрі Лаззат Ақтаеваның сөзінен де аңғардық. Оның айтуынша, осы уақытқа дейін елімізде білім берудің ерекше талабын қажет ететін балаларды анықтайтын бірыңғай термин жоқ. Әр мемлекеттік органда олар әртүрлі аталады. Бірінде мүгедектер болса, бірінде аз жұмылдырылған топтар, бірінде ерекше
білім алу талабын қажет ететін балалар делініп жүр. Ал, бұл мәселенің дұрыс шешім табуына едәуір кедергі. Мәселен, осының салдарынан мемлекеттік органдар, ата-аналар қауымы, әлеуметтік, медициналық, білім беру қызметін көрсететін үкіметтік емес ұйымдар арасындағы өзара іс-қимылды үйлестіретін нақты тетік жасалмаған. Мүмкіндігі шектеулі балаларға арналған оқулықтардың тифлопедагог, сурдопедагог, дефектолог секілді мамандар
жетіспейді. Сонымен қатар, ерекше назарды қажет ететін балалармен жұмыс істейтін мамандар жалақысының аздығы да мүгедек балалар проблемасын ушықтырып отыр. 11 аймақта оңалту орталығы жоқ. Кейбір аудандардағы емдеу орындарының оңалту керуеттерімен қамтамасыз етілуі төменгі деңгейде. Қажетті құрал-жабдықтар да тапшы.
Ал, Парламент Мәжілісінің депутаты, уақытында балалардың дербес құқық қорғаушысы болған Зағипа Балиеваның айтуынша, бұл мәселенің ең жанды жері мүгедек балаларды тәрбиелеп отырған отбасы мәртебесінің анықталмауында. Шын мәнінде ең үлкен қолдау менталдық бұзылыспен туған балаларды бағып, тәрбиелеп отырған ата-аналарға
жасалуы керек. Өйткені, олар осы балалары үшін көптеген игіліктерден бас тартуға мәжбүр болып отырған жандар. Бұл ата-аналардың энергиясы, уақыты, денсаулығы мүгедек балаларға арналып жатыр. Сонымен қатар, олар сырқат бала үшін қосалқы шығындар шығаруда. Демек, менталдық ауытқушылығы бар балалар да, үлкендер де тұрақты қамқорлықты қажет етеді. Сондықтан, мұндай отбасыға көпбалалы отбасылар секілді
айрықша мәртебе берілуі тиіс. Мүгедек балаларды қарап отырған адамның зейнет жасын азайтуды қарастыру керек. Әлемнің көп елінде бұл мәселе қамқоршының пайдасына шешілген. Ата-ананың біріне әлеуметтік қызметкер, он сегізге келген мүгедектің қамқоршысы мәртебесін беру кезек күттірмейтін мәселе. Мүгедектің мұңы көп. Алайда, бізде олар
көбіне үстірт қарастырылады. Мүгедектің де адам екені, оның өз ортасынан, қоғамнан тыс болуы қиындығын еселей түсетіні ескерілмейді. Әрине, жасалып жатқан Ұлттық жоспар үшін қажет соманың көлемі айтылды. Бірақ, онда қандай шара қамтылатыны белгісіз. Негізі осындай шараларды мүгедектердің өз өкілдерімен жүзеге асыру оң нәтиже берер еді. Бұл да көп айтылып, назарға алынбай жүрген мәселе…
Айша ҚҰРМАНҒАЛИ,
«Заң газеті»

Комментарий