Қоғам | Общество

ОБЫР ЖАС ТАЛҒАМАЙДЫ

 Елімізде қатерлі дертпен науқастанған балаларға қандай медициналық  көмек көрсетіледі? Бұл  дерттің өршуінің себебі не? Қазақстанда қанша  бала онкологиялық есепте  тұр? Осы сауалдарға жауап іздеп, Қазақ онкология және радиология ғылыми- зерттеу институтына бас сұққан едік. 

ЖЫЛЫНА 500-ДЕЙ  БАЛА АУРУҒА  ШАЛДЫҒАДЫ

Дәрігерлердің дерегіне сүйенсек, 2019 жылы 36 345 адам обыр дертіне  шалдықса, бір жылда онкологиялық  аурулардан 14060 адам көз жұмған.

– Жылына қатерлі ісік диагнозы  500-дей балаға қойылады. Олардың  көпшілігі ми және сүйек обыры, қан  ауруымен ауырады. Науқас балаларға негізінен химия терапиясымен  емдеу әдісі қолданылады. Алайда  нәтиже көңіл көншітерлік емес. Көп жағдайда қанша ем-дом алса да, кішкентай сырқаттарымыз өмірден өтіп  кетеді. Себебі балалардың ағзасы жас, сондықтан тез метастаза береді.  Ең бір қиын жағдайларда ғана отаға  жүгінеміз. Жалпы, ота жасамауға тырысамыз. Өйткені ота жасалған балалар мүгедек болып қалады. Мысалы,  өкпесін немесе мидың жартысын алып тастаса, ол әрі қарай қалай адам болып, өмір сүрмек?

Балалар арасында обыр дерті  Оңтүстік Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Қызылорда облыстарында көптеп кездеседі. Байқауымызша, уран өндірілетін, металлургия бар аймақтарда  және дәрігерлер жетіспейтін өңірлерде балалар жиі ауырады. Өзіңіз ойлап  қараңыз, сәбилерімізге арналған скринингтік жүйе жоқ. Ендеше алғашқы  диагнозды дәрігер қояды. Ал, дәрігер болмаса, бала уақытында қаралмай  қалады. Ауру білдіртпей өрши береді,  ең соңғы кезеңіне келгенде бір-ақ біліп, сан соғып қалатын жағдайлар аз емес. Не істеу керек? Ол үшін педиатрларды онкологиялық дерттерді  анықтау бойынша бөлек оқыту керек. Сондықтан осы өңірлерге барып, дәрігерлерге кеңес беріп, мамандардың тәжірибесін жетілдіру бағытында жұмыс жасап келеміз,– дейді Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институты басшысының орынбасары Нұрлан Балтабеков.

ҚАТЕРЛІ ДЕРТТІ ҚАЛАЙ  АНЫҚТАЙДЫ?

Дәрігерлердің мәлімдеуінше, жеткіншектердің бойындағы түрлі дерттерді анықтау үшін қан сараптамасы  жасалады. Қан құрамында өзгеріс байқалса, рак ауруларына күдік бойынша тиісті сараптамалар жасалады.  Жаман ауру нақтыланған жағдайда, ем шаралары бірден басталады. Алдымен гармоналды дәрі-дәрмек беріледі, артынан химия терапиясына көшеді.
Емнің бұл түрі екі-үш айға дейін созылады. Науқастың жағдайы жақсарса, екі аптаға үзіліс беріледі. Ал, жасалып  жатқан ем рак клеткаларына әсер етпесе, онда донор іздеу қажет болады.  Кейде жап-жақсы тәуірленіп қалған балалардың бойында ауру қайта бас көтеріп, рецидив болады. Ондайда міндетті түрде науқасты  трансплантацияға дайындайды. Қазақстанда бүгінгі күнге  дейін 140-150 трансплантациялық ота жасалған. Елден донор табылмаған жағдайда,  мұндай отаны Денсаулық министрлігі арқылы шетелде жасау мүмкіндігі қарастырылған.  Бұл өте қымбат тұратын ота,  дейтұрғанмен еліміз мұндай мүмкіндікті де жасап отыр.

ҚР Денсаулық сақтау министрі Елжан Біртановтың ай-туынша, Қазақстанда Балалар  онкологиясы мен гемотологиясы қызметін жетілдірудің «Жол картасы» бекітілген. «Жол картасы» – онкологиялық және гемотологиялық аурулармен сырқаттанған балаларға көрсетілетін медициналық көмек «Жол картасын» іске асыру сонымен  қатар ісіктің бірқатар түрлері бойынша  онкологиялық аурулармен сырқаттанған балалардың тірі қалу мүмкіндігін 80-90 пайызға дейін ұлғайтуға, ал,
қатерлі ісікті I және II кезеңінде анықтауды 50-60 пайызға арттыруға, сондай-ақ, медициналық-әлеуметтік бейімдеу мен оңалтуды, қатерлі ісікпен  сырқаттанған балалардың өмір сүру  сапасын жақсартуға мүмкіндік береді.

ОТАНДЫҚ  МЕДИЦИНАНЫҢ  ҚАУҚАРЫ ҚАНДАЙ?

Отандық медицина онкологиялық  аурумен күрес жүргізуге қауқарлы деп  толық сеніммен айтуға болады. Емдомның түрлі тәсілдері бар. Жаңа технологиялар енгізіліп жатыр. Заманауи құрал-жабдықтар да сатып алынуда.  Мамандар да шетелден тәжірибе жинақтап келіп жатыр. Әйтсе де, жаман  ауру дес беретін емес. Алайда нәтиже де жоқ дей алмаймыз. Айталық, ретинобластома (көз жанарын зақымдайтын ісік) елімізде толығымен емделеді, нейробластома – нерв жүйесінің  онкологиясына шалдыққан балалар  да дертіне дауа табуда. Ал, өкінішке  қарай, ақ қан ауруына шалдыққан  балалардың сырқатынан айығуына үміт аз. Қатерлі дерт оған еш мүмкіндік  қалдырар емес.  Мұндайда қатерлі дертті неғұрлым  ертерек анықтаудың маңызы зор. Ауру  І жəне ІІ кезеңінде анықталған жағдайда құлан-таза айығып кету көрсеткіші  40-50 пайызды құрайды, ал, ІІІ жəне  ІV кезеңде мұндай мүмкіндік тек 10%  балаға ғана үміт сыйлайды.

Балалар онкологиясы мен гематологиясы мəселесі тек Қазақстанның  ғана емес, бүкіл əлемнің онкологтарын толғандырып отырған басты мəселе екенін айтып өткен жөн. Осы орайда Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бастамасымен əлемнің əр  елінде балалар онкологиясы саласы  сарапшыларының кездесуі ұйымдастырылып тұрады. Мұндай кездесу  Алматыда да өтіп, 14 елден келген сарапшылар Еуразиялық елдер арасында онкологиялық дертке шалдыққан балалардың өмір сүру ұзақтығын  жақсарту, балалар онкологиясы және  гематологиясы саласындағы өзекті  мәселелерді талқылау, тәжірибе алмасу, балалар онкологиясындағы ортақ  мәселелерді шешу, бүгінгі жағдайын  сараптап, дамудың дұрыс жолын  айқындау туралы ойларын ортаға  салды. Сонымен қатар балалар мен  жасөспірімдерге паллиативтік көмек  беру жүйесін ұйымдастыру және
дамыту бағытын, балалар гематоло- гиясы мен онкологиясы саласының  медбикелері үшін бірыңғай сертификаттау бағдарламасын дайындау, балалардағы қатерлі ісік ауруларын емдеудің кешенді стандарттарын әзірлеу,  онкологиялық ауруларға шалдыққан  балалардың бірыңғай тіркелімдерін  құру мәселелерін нақтылады. Балалар онкологиясы және гематологиясы саласындағы өзекті мәселелерді  талқылап қана қоймай, бүгінгі жағдайын сараптап, өзара пікір алмасқан
алқалы басқосуға жиналған мамандар алдағы уақытта қатерлі ісік пен ақ қан  ауруына шалдыққан балалардың өмір сүру ұзақтығын жақсарту жолында күш  біріктірмек.

Айгүл АХМЕТОВА,
«Заң газеті»

Комментарий